Sống trong sự bất an của lý trí...


"Phải sống trong sự bất an của lý trí" - A.Kant
"Tri nhàn, tri túc, vô vi..." (biết nhàn, biết đủ, sống vô vi) Lão tử. Lại có câu: "Tri nhàn, đãi nhàn, hà thời nhàn" (Hãy biết nhàn, còn nếu đợi nhàn thì bao giờ mới nhàn được)
"Tôi tư duy, tôi tồn tại" - R. De Carte.
"Biết kiềm chế mong muốn..." Phật
Có thể đưa ra hàng loạt những lời khuyên như vậy và điểm chung là song có gì đó khá phân biệt giữa Đông và Tây ... Người hăm hở truy cầu chân lý, kẻ dửng dưng như người ngoài cuộc.  
Song hình như họ là một! Bởi vì người ta chỉ yên lòng khi nhu cầu nhận thức đã được thỏa mãn. Hai quan niệm trên khác nhau chỉ ở giai đoạn xuất hiện: một ở đoạn đầu, một ở đoạn kết.   

Một người khá thành đạt trong sự nghiệp khoa học, Anbe Anhxtanh, khi đánh giá về mình, nói : "Tôi biết là tôi không biết gì hết...!" . Ông có lý không?

Một vị hiền triết Hy lạp giảng cho học trò về một vấn đề khá phức tạp: Tại sao người ta nói càng học càng thấy dốt? Ông vẽ hai vòng tròn lớn và nhỏ bên cạnh nhau. Giảng: tạm coi vòng lớn là tri thức của ta, còn vòng nhỏ là của trò. Phần nội tiếp là kiến thức đã chiếm lĩnh được. Phần ngoại tiếp là những điều chưa biết.  Con hãy nhìn phần ngoại tiếp của hai khối kiến thức. Phần ngoại tiếp của ai lớn hơn?  Đó là lời giải  thích cho câu hỏi trên! 
Tôi chưa từng thấy ai xử lý vấn đề phức tạp một cách giản dị như vậy! Nhưng điều đó cũng khẳng định một lần nữa số phận của kẻ thức giả là người luôn trăn trở với nhu cầu tìm hiểu những điều chưa biết.  

Và cuộc đời đâu có để ta yên để mà nhàn, nó khiêu khích và luôn bắt ta phải "sống trong sự bất an của lý trí"...
Này là kẻ hôm qua "mũ cao áo dài" ngự ngôi tối thượng, luôn khuyên người sống đạo đức... Hôm nay "về vườn" lại bất chấp và đổ đốn như một gã lưu manh tầm thường, hành xử giống như hạng người dưới đáy. (Xã hội phương Tây hiện đại gọi đó là "loại người không nên đụng tới").Vợ hắn mới chết, cỏ trên mồ chưa xanh,  hắn đã đâm đầu  vào lấy một con bé nhỏ tuổi hơn con mình và một cục nợ "bằng cái đình"... Hiển nhiên là hắn bỏ mặc những lời khuyên can, không thèm quan tâm tới ảnh hưởng xã hội. 
Vấn đề là ở chỗ: Tại sao ta lại chọn nhầm người "đức mỏng" đến như vậy ? (tài thì lại càng không đến lượt hắn!), cái gì đưa hắn lên ngôi vị ấy?